Qəza

dunyanin sonu

Günəş partlamasımı? Yoxsa sirrli Şüa Partlamalarımı? Dünyanın sonunu gətirəcəyi düşünülən 10 ssenari və öldürücülük ehtimalları?
İnsanoğlu bəlkə də öz ölümlü olmasından yola çıxaraq dünyanın sonunu gətirməyə və bunları davamlı olaraq yazıb çəkməyə olduqca həvəslidi.
Discoverdən Phil Plaitdə dünyanın sonunu gətirəcək 10 yolu bir cədvəl halında hazırlamışlar. Dünya meteoritlə toqquşmasından, kainatın hər küncündən gələn yandırıcı Şüa Partlamalarına qədər insanlığın sonunu gətirəcəyi hesablanan ssenarilər belədi:

Hadisə: Asteroidlə Toqquşma
Ziyan : Kiçik üçün yerli böyük üçün qlobal
Bir ömür boyunca öldürmə ehtimalı : 700 mində 1
Qarşısı alınması: Haradasa 100% qarşısı alına bilər. Potensial toqquşmalar əvvəldən dəqiqləşdirilir. Sonra onlar ya havaya uçurulacaq ya da istiqaməti dəyişdiriləcək.

Hadisə: Günəş Parlaması
Ziyan : Elektrik şəbəkələrinin çökməsi və ozon təbəqəsinin yox olması
Bir ömür boyunca öldürmə ehtimalı : 0*
Qarşısı alınması: Qarşısı alına bilməz, amma yüngülləşdirilə bilər. Daha güclü şəbəkələr qurmaq lazımdı.

Hadisə: Supernova
Ziyan : Ozonun yox olması. Radiasiya.
Bir ömür boyunca öldürmə ehtimalı : 10 milyonda 1
Qarşısı alınması: Qarşısı alına bilməz

Hadisə: Şüa Partlaması
Ziyan : Ozonun yox olması. Radiasiya. Planet səthinin yanması.
Bir ömür boyunca öldürmə ehtimalı : 14 milyonda 1
Qarşısı alınması: Qarşısı alına bilməz.

Hadisə : Qara dəlik
Ziyan : Dünyanın yox olması.
Bir ömür boyunca öldürmə ehtimalı : 1 trilyonda 1
Qarşısı alınması: Qarşısı alına bilməz

Hadisə : Yadplanetli hücumu
Ziyan : İnsanlıq yadplanetli irqlər tərəfindən yox edilər.
Bir ömür boyunca öldürmə ehtimalı : ?
Qarşısı alınması: Bütün qalaktikanı əvvəl biz kolonize etsək Qarşısı alına bilər. Yoxsa qeyri-mümkündü.

dunyanin sonu

Hadisə : Günəşin Ölümü
Ziyan : Dünya cəhənnəmə dönər.
Bir ömür boyunca öldürmə ehtimalı : 0**
Qarşısı alınması: Qarşısı alına bilməz, amma ona daha çox var.

Hadisə : Galaktik Qiyamət
Ziyan : Buz çağları. Radiasiya. Super böyük bir qara dəlik tərəfindən udulma.
Bir ömür boyunca öldürmə ehtimalı : 0**
Qarşısı alınması: Qarşısı alına bilməz. Amma insan həyatında olacaq şeylər deyil.

Hadisə : Kainatın Ölümü
Ziyan : Bütün maddənin yox olması.
Bir ömür boyunca öldürmə ehtimalı : 0**
Qarşısı alınması: Qarşısı alına bilməz. Ancaq bizim zaman ölçülərimizdə çətin belə şey olsun.

*Günəş təsirlərindən ölüm olması çox aşağıdır. Ancaq böyük zərər verərlər.

** Bu hadisələrin olması üçün ən az milyardlarla il lazımdı. Ancaq olma ehtimalları da bir ömür üçün sıfırdi

SHADOW

 

RG

Bash tutan sohbətimiz   RG ilə oldu. 1988-ci il 29 dekabrda dunyaya gelen Nifteliyev Anar Yaver oglu əslən Gədəbəylidi. Gəncədə dogulub orda boya basha catib ve Gencəli olmagi ile fexr edir.Anar evlənib hətta Yusif adlı oğlu da var.

-Anar nə  vaxtdan replə maraglanirsan?

Artiq 6 ildir  reple meshgul oluram.maraglanmagim ise daha uzun vaxta cekir

-RG leqebinin menasi nedi?

Lap evveller gangster janrinda deyirdim.onuncun evveller İRG olub yeni İm rap gangster.indi janrimi deyishsemde hami meni RG olaraq  taniyir

-sence insanlar sene niye qulag asmalidirlar?

Bilmirem,coxda tanimmasamda ozume mexsu kutlem var,onlardan soruwsaq daha duzgun olardi,ama mence,mene qulaq asib sevginin deyerini bilmek olar

-deyirsenki sevib evlenmisen.sevgine unvanlanmish repin varmi?

Sen menim treki,yoldawim aygune yazmiwam

-ilk yazdigin repin sozleri yadinda?

yadimda…Yadimdadi o vaxta gore menim uchun en deyerli seyiydi ama indi qulaq asib gulurem.pis menada yox oz uqurumu ve deyiwmeme baxib gulurem,sevincimden.

-en ugurlu ve senincun ferqli olan repin hansidi?

Bizim en chox,loru dilde desek”tutan”trekimiz,Ol Desen(ft QaraBasma) birde Yollar trekidi,ozumun en beyendiyim trek MaMa trekidi onuda bu yaxinlarda radyolarda ewideceksiz INSHALLAH  Nezere alaqki Mama menim solo trekimd

-albom haqa ne dushunursuz? hansisa planlarin var?

inwallah 2011 ilk ayinda iwiq uzu qorecek solo albom,hal hazirda tac productionun tewkil etdiyi RAPplay-leybiliyla iwliyirem,mennen elave Ateam qrupu,birde bit meyker Bandit Beatsde ordadi,bu yaxinlarda EP albom chixacaq 3*3=10 adinnan,gorsez bilinki orda menimde imzam var?

Tanınmış kinorejissor, aktyor, respublikanın əməkdar artisti Ramiz Əzizbəylinin bu yaxınlarda 60 yaşı tamam olur. İndiyədək aktyor kimi çəkildiyi 30-a yaxın filmdə yaddaqalan obrazlar yaradıb. Bu filmlərin sırasında «Şir evdən getdi», «Asif, Vasif, Ağasif», «Atları yəhərləyin», «Gümüşgöl əfsanəsi», «Bəyin oğurlanması», «Cin mikrorayonda», «Şeytan göz qabağında», «Qəm pəncərəsi», «Güzgü», «Kişiləri qoruyun», «Otel otağı»nda yaratdığı obrazlar xüsusilə fərqlənir.10 yaşından aktyor kimi fəaliyyətə başladığı keçmiş Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətində (indiki QSC) 1200-dən artıq bədii filmin dublyajı onun yorulmaz əməyi ilə ərsəyə gəlib. 150-dən çox filmin sinxron mətninin müəllifi olan Ramiz Əzizbəyli həm də 50-yə yaxın bədii filmin ədəbi mətninin də Azərbaycan dilinə tərcüməsi ilə məşğul olub. Amma Ramiz Əzizbəylinin yaradıcılıq fəaliyyətinin əsas sferasını rejissor işi təşkil edir. Rejissoru olduğu məşhur «Bəxt üzüyü» filmi ilə Azərbaycan professional kinosunda öz dəsti-xəttini yaradan Ramiz Əzizbəyli həmçinin «Pirverdinin xoruzu», «Yalan» psixoloji dramı ilə də tamaşaçı rəğbətini və beynəlxalq festivalların mükafatını qazanıb.Yaratdığı filmlərin sayca azlığına baxmayaraq, kinoya öz möhürünü vurmağı bacaran tanınmış kinorejissorla 60 illik yubileyi ərəfəsində söhbətləşdik. Görkəmli rejissor keçirdiyi 60 illik ömrün müxtəlif dövrlərinə nəzər saldı, həyatı, fəaliyyəti, dünyaya baxışı haqqında fikirlərini oxucularla bölüşdü.

Şir evdən getdi

-Seçdiyiniz sənətə ailəniz necə münasibət bəsləyib?

-10 yaşımda atam Hacıağa Əzizbəyov rəhmətə gedib. Evin kiçiyi idim, ona görə də ailədə çox qayğı ilə yüklənməmişəm. Sənət yolumu özüm müəyyənləşdirmişəm. 10 yaşından başlayaraq yaradıcılıq fəaliyyətinə başlamışam. Mənə o zamanlar kənardan «unikal uşaq deyiblər.Uğur həmişə mənə yol yoldaşı olub,harada uğurlu nəticələr varsa, mən oradayam..

-«Bəxt üzüyü» filmi populyarlığınızı daha da artırıb. Bu film şöhrətinizə nə əlavə edib?

-«Bəxt üzüyü»nü mən yaratmışam, o məni yaratmayıb. Həmin filmi çəkənəcən mən «Pirverdinin xoruzu» filmimlə artıq tanınırdım. Lakin «Bəxt üzüyü» mənim populyarlığımı pik həddə çatdırdı. Bu film mənim xalq arasında reytinqimi artırdı. Adıçəkilən filmdə məxfi kodlar şəklində elə maraqlı epizodlar var ki, baxanlar hər dəfə maraqlı bir nüans tapdıqlarını deyirlər. Fəxrlə qeyd edim ki, mənim «Bəxt üzüyü» filmimi respublikamızın hüdudlarından kənarda da bəyənirlər. Bu film özünə çoxlu sayda auditoriya qazanıb. Mən həmişə göz qabağında olan insanam. Heç bir vaxt populyarlığını itirməyən sənətkaram. Bu mənəm-mənəmlik deyil. Heç bunu xoşlamıram da. Heç vaxt «mənəm-mənəm» deməmişəm. Yalnız ehtiyac hiss olunanda özümü yada salmağı xoşlayıram. Böyüklüyüm böyüklüyə can atmamağımdadır. Xalqın mənə olan sevgisi, etimadı mənə xalqın mandatını verib. Başqa ad nəyimə gərəkdir? Əsas xalq məhəbbətidir-onu da qazanmışam.

-Rol oynamaq çətin olmayıb ki?

-Səhnədən fərqli olaraq heç vaxt həyatda oynamamışam. Səhnədə cəllad da, qapıçı da, şah da olmuşam, amma həyatda yalnız yaxşı insan olmağa çalışmışam. Rol oynayanda aktyor kimi heç bir çətinlik çəkməmişəm. Lakin bir istisna var: 2003-də ildə yazıçı-dramaturq Elçin Hüseynbəylinin tərcümə etdiyi Val De Marın «Axırı sakitlikdir» əsərini tanınmış rejissor Hüseynağa Atakişiyev benefis tamaşam kimi səhnələşdirib. Baş rolu-atanı oynadığım tamaşanın mövzusu qocalmış ata-analarına baş çəkməyən, onlara laqeydlik edən övladların dramıdır. Gənclər Teatrında tamaşaya qoyulan bu əsərdəki baş rolumu ifa edərkən o qədər psixoloji gərginlik keçirirdim ki, iki dəfə premyeranı oynadıqdan sonra roldan imtina etdim. Çünki hər dəfə tamaşadan sonra özümə gələ bilmirdim. Bu rolu oynamaq mənəvi baxımdan mənə çox çətin olmuşdu.

-Hansı rolu oynamaq ürəyinizdə qalıb?

-Kimsəsizlərə, ehtiyacı olanlara, arxa-dayağı olmayanlara mənəvi və maddi kömək göstərən bir xeyriyyəçi rolunu yaratmaq istərdim. Bu, mənim daxili dünyama çox yaxın bir rol olardı.

-Bir yaradıcı olaraq sizin aləminizdə rejissor kimdir? Siz bir rejissor kimi istəyinizə çatmısımı?

-Bizim ölkəmizdə həmişə rejissor ssenari müəllifindən sonra ikinci plana keçirilən bir insan olub. Bunun səbəbi ideoloji amillə bağlıdır. Ssenari müəllifinə üstünlük verilməsi onun yazdığına təsir imkanı ilə düz mütənasib olub. Amma əslində, – bu, dünya praktikasında da belədir-ərsəyə gələn filmin əsas müəllifi rejissordur. Düzdür, ssenari müəlifinin də rolu danılmazdır, ancaq ekran əsərinə həyat verən rejissordur. Rejissorluq bir sənət kimi çox unikaldır. Rejissora da iş prosesində şair kimi vəhy gəlir. İş prosesində hansısa kadrı çəkəndə improvizasiya çox köməyimə yetişib. Nəzərdə tutduğumdan fərqlənən kadrlar da çəkmişəm və filmə baxış zamanı bu çox seçilib. Rejissor başqası üçün görünməz bir epizodu görməyi bacarmalıdır və filmdə hadisələrin gələcək inkişafı üçün o epizoddan istifadə etmək ustalığına sahib olmalıdır . O, ekstremal situasiyalarda fantaziyasını işə salmaqla canlı surətdə rəsm çəkən rəssamdır. Rejissorluq elmdir, rejissorluq təhsili almadan səviyyəli film çəkmək qeyri-mümkündür. Təhsil almadan yaxşı şair, yazıçı, rəssam, idmançı olmaq mümkündür, amma rejissor yox. Rejissora azad seçim verilməlidir, o, özü bilər kimə hansı rolu tapşırmaq lazımdır. Özüm bir rejissor kimi bunu dərk edərək heç bir rejissora «məni filan rola çək» deyə bilmərəm, çünki bir rejissor kimi işləməyə başlayanda heç bir məsləhəti qəbul etmirəm. Əsl rejissor tamaşaçını öz arxasınca aparmağı bacaran şəxsdir. Ağıllı tamaşaçının qarşısında məsuliyyət hiss edirəm, böyük mənada isə ondan da qorxmuram. Əslində rejissor qorxmamalıdır. Çünki bu mənəvi qorxunu tamaşaçı hiss etsə, rejissorun ərsəyə gətirdiyinə inanmayacaq. Rejissor hər hansı bir ekran əsərində minimum 2-3 elmlər doktorunun işini görür. Hazırda Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin dosentiyəm, rejissor-aktyor sənətindən dərs deyirəm.Tələbələrimə öyrədirəm ki, rejissor – bədii-yaradıcılıq təfəkkürünün məhsuluna əsaslanaraq kütləni inandırıb, onların etimadını qazanaraq arxasınca aparan şəxsdir. Özüm də belə qəbul edirəm. Hər bir ailədə «Bəxt üzüyü» sevimli filmdirsə, ona yorulub-usanmadan baxırlarsa , deməli, mən bir rejissor kimi öz istəyimə çatmışam.

-Sizin həyatınızda kinonun yeri nədən ibarətdir?

-Kino mənim həyatımın ayrılmaz parçasıdır. Kino bütün sənətlərin fövqündə duran bir sənətdir və bütün sahələri özündə birləşdirən sintetik sənətdir. Bu baxımdan kino sənətində müxtəlif elm sahələri birləşir. Hər hansı bir filmi çəkmək üçün o filmlə bilavasitə bağlı olan elm sahəsinin hər bir incəliyinə bələd olmasam çəkə bilmərəm. Mən kinomuzun məcnunuyam, ona çox bağlıyam. Azərbaycanda kinonun durumu ağırdır. Bu, həm də kinoya olan münasibətlə bağlıdır. Xaricdə mənə film çəkmək təklif etsələr, məmnuniyyətlə çəkərəm, çünki orada maddi-texniki baza çox güclüdür. Yaxşı film araya-ərsəyə gətirmək üçün yaxşı avadanlıq da, maliyyə də olmalıdır. Kinoya münasibət dəyişməlidir. Dövlət kinoya qayğını artırıb, ancaq kinonunu inkişafı üçün özəl sektor da maraqlı olmalıdır.Əsas problemlərdən biri də kinoprokat sisteminin olmamasıdır. Kinolar özünün numayişindən nəinki qazanc götürə, heç öz xərcini də çıxara bilmir. Bazar iqtisadiyyatında kino üçün tıxac yoxdur, maliyyə olsa, kinonu inkişaf etdirmək olar. Kino ümumxalq işidir. Bu gün gürcü kinosunun dünyaya çıxması, tanınması onların bir millət olaraq kinoya ciddi yanaşmasının, kinonu böyük siyasət kimi qəbul etmələrinin nəticəsidir. Onlar kinonu problem kimi ortaya qoyaraq onun həlli üçün hər şeyi etdilər. Buna görə də kinoda sıçrayış baş verdi.

-Bu qədər kinoya can qoyanların müqabilində Azərbaycan kinosu niyə Oskar mükafatı ala bimir?

-Çünki bu mükafatın da ətrafında «Eurovision» musiqi yarışması, «Nobel» mükafatı kimi siyasi oyunlar oynanılır, siyasi alver gedir. Əsl kinonun inkişafı naminə hərdən düzgün nəticələr də olur-yəni düzgün oyun oynayırlar.

-Əgər «düzgün oyun oynayacaqlarını» bilsəydiniz, hansı filminizi Oskar mükafatına təqdim edərdiniz?

- Hər üç filmimi-«Pirverdinin xoruzu», «Yalan»-psixolji dramını və «Bəxt üzüyü» komediyasını

-Çəkə bilmədiyiniz, yarımçıq qalan ekran əsəriniz varmı?

-İki filmim maliyyə cəhətdən yarımçıq qalıb. Biri Zeynəb Xanlarova fenomeni haqqında olacaqdı. Film «Azərbaycan səhnə qadını» adlanacaqdı. Dünya şöhrətli müğənninin həyat və fəaliyyəti bu filmdə öz əksini tapacaqdı. Bəzi kadrlar da çəkilmişdi, hazır idi. Amma 1990-cı il 20 Yanvar hadisələrindən sonra Zeynəb xanım bu filmin çəkilinşindən imtina etdi. Bu filmin yarımçıq qalmasına çox təəssüflənirəm. İkinci film isə Ramiz Rövşənin «Ölü kimdir, diri kim» ssenarisi əsasında hələ indiyədək toxunulmayan bir mövzu barəsində olacaqdı: Əkiz qardaşlar haqqında olan mövzunun nağıl varinatını Əlisəttar Atakişiyev «Qərib cinlər diyarında» filmində işləmişdi. Biz işləmək istədiyimiz mövzu fərqlənirdi: çar imperiyasının ölkələri işğal etməsi, Qafqaza iddiası, xalqları müstəmləkə halına salmasından bəhs edirdi. Vətən, millət probleminin qabardıldığı ssenarinin ekran həlli də çox maraqlı olacaqdı. Əfsuslar olsun ki, hər iki film yarımçıq qalıb.

-Böyük kinoda özünüzü kiməsə bənzədirsiniz?

-Məndə Çarlz Çaplinə oxşarlıq var. Komediya filmi içərisində faciəviliyi göstərə bilmək ona xas idi. C.Məmmədquluzadənin eyniadlı hekayəsi əsasında çəkdiyim «Pirverdinin xoruzu» filmi buna parlaq misaldır. Bu baxımdan, mən Azərbaycan kinosunun Çarlz Çapliniyəm. Beynəlxalq festivalda Almaniyaya fəxri film kimi dəvət olunmuş «Pirverdinin xoruzu»na görə «Klassik milli mövzuya ən müasir rejissor baxışı» nominasiyası üzrə baş mükafata sahib olmuşam. Analoqu olmayan hadisədir ki, festival boyu film iki dəfə ekranda təkrar nümayiş olunub. Elə həmin festivalda dedilər ki, bu filmdən Çaplin üslubunun ətri gəlir.

-Bədii yaradıcılıqla da məşğul olursunuz. Bu sizin üçün hobbidir, yoxsa?…

-Bədii yaradıcılıqla məşğul olmağımı bəlkə də ictimaiyyətin əksər hissəsi bilmir. Ancaq hərdən dövri mətbuatda hekayələrim, şeirlərim çap olunub. Bədii yaradıcılıqla məşğul olmağımı hobbim də hesab etmək olar. Müxtəlif mövzulara üz tuturam. Mən öz qəhrəmanımı tapmamışam. Peşəkar yazarlar kimi qələm götürüb hər hansı mövzunu işləməmişəm. Hekayə və şeirlərim də improvizasiyanın məhsuludur. Oturub hansısa mövzu ətrafında fikirləşmirəm. «Qırmızı tramvay», «Mıx», «Düyməcik», «O səhər», «Yuxu» hekayələrim hekayələrim dövri mətbuatda çap olunub.İndiyədək kitab nəşr etdirmək barəsində düşünməmişəm. Ancaq bəlkə də 60 illik yubileyimlə əlaqədar bədii yaradıcılığımın kitab şəklində dərc olunmasını istəyərdim. Hələ ki bu barədə qəti fikrə gəlməmişəm.

-Bəlkə oxucularınızı şair Ramiz Əzizbəylinin poetikası ilə tanış edəsiniz

-Özümə şair deməzdim, amma şeirlərimdən birini məmnuniyyətlə oxucularıma təqdim edərdim:

Bu dünyada biz də vardıq,

Adam kimi adamlardıq,

Şeytanları yamanlardıq,

İştah apardı bizləri

Bu nə zaman, nə macaldı?

Bu da bir sayaq əcəldi,

Nəfsimiz bizə güc gəldi,

Tamah apardı bizləri.

Daş üstünə daş qoymadıq

Vətən üçün baş qoymadıq

Nə dost , nə yoldaş qoymadıq,

Rifah apardı bizləri.

Halal qismət ola-ola,

Haram yığdıq sağa-sola,

Gələmmədik doğru yola,

Günah apardı bizləri

Fani ömür getdi yelə,

Gecə ikən tövbə elə,

Kərim Allah bəlkə, elə

Sabah apardı bizləri

-Dövlət və xalqdan umduğunuzu almısınızmı?

-Xalqdan umduğum-tamaşaçı sevgisidir ki, onu da qazanmışam. Dövlət də yeri gəldikcə mənə umduğumu verib. Lakin 60 yaşa çatmağıma baxmayaraq, hələ də xalq artisti adı almamağım, prezident təqaüdünə layiq görülməməyim hərdən məni kədərləndirir. Amma özümü küncə dığırlanıb itmişlərdən də hesab etmirəm. Gec-tez dövlət tərəfindən əsl qiymətimi alacağıma ümid bəsləyirəm. Əlbəttə, dövlət tərəfindən göstərilən qayğı və diqqətdən tam məhrum deyiləm. İnanıram ki, 60 illik yubileyim münasibətilə bu diqqət daha da artırılacaq. Gileylənmirəm, heç bunu xoşlamıram da , amma hər halda layiqincə qiymətləndirilmək sənətkara yaradıcılıqla daha yaxşı məşğul olmaq üçün stimul verir. Tamaşaçı sevgisi bu yaşıma qədərki ən böyük qazancımdır. Bu məhəbbəti qoruyub saxlamağa çalışıram.

-Siz həm də xeyriyyə cəmiyyətinin rəhbər şəxslərindənsiniz…

-Bəli, mən xeyriyyəçiyəm.. «Adəm» Beynəlxalq Xeyriyyəçilər Assosiasiyasının birinci vitse –prezidentiyəm. Tapdığım 5 manatın 4 manatını ehtiyacı olana verirəm. Baxmayaraq ki, Allah-taala «tapdığın 5 hissənin birini sədəqə ver» deyə buyurub. Bu assosiasiyanını əsas məqsədi kimsəsiz uşaq və qocalara, ehtiyacı olanlara yardım etməkdir. Bu xüsusiyyət mənə valideynlərimdən, qardaşlarımdan keçən mənəvi keyfiyyətdir.

-Keçən 60 il ərzində axtardığınız həqiqətə yetişdinizmi?

- Mən öz böyüklüyümü- kiçikliyimdə tapmaqla ən böyük həqiqətə yetişmişəm. Tanrı dünyanı insan üçün yaradıb. Mənim yolum müəyyənləşib-insana məhəbbət. Daxilən sufiliyə-hürufiliyə meyl hansısa kitabdan gəlməyib, bunu mənə Allah həyat təcrübəsi nəticəsində fitrən bəxş edib. Bu həqiqəti anlamaqda mənə kömək etdiyi üçün Tanrıma minnətdaram. Mənim içimdə həm də bir tərki-dünyalıq var. Hər hansı bir kütləni dəyərləndirmək üçün o kütlədən kənara çıxmaq lazımdır. Kənardan baxan göz həqiqəti daha yaxşı seçir. Mən islam və digər dinlər haqqında bilgilərimi bəy nəslindən olan atamdan əxz eləmişəm. O dövrünün poliqlotu idi. Ərəb-fars, türk dillərini mükəmməl bilirdi. Sovet dövründə ateizmin tüğyan edən zamanında o, Əli Fəhmi ilə bərabər «Qurani-kərim»i tərcümə etməklə məşğul olub. Daxilən çox azadam. İndi də bu azaldlığı qoruyub saxlamışam. Daxili azadlığım elə hüdudsuzdur ki, mən hərdən öz-özümü buxovlayıram. Mənə Tanrı tərəfindən insanı sevmək kimi ali duyğu bəxş edilib, bu baxımdan, axtarışında olduğum həqiqətə çatmışam, – deyə bilərəm. Bütün millətləri sevirəm, bizə qarşı son dərəcə düşmənçilik mövqeyi tutan bir xalq istisna olmaqla bütün xalqları sevirəm. Ümumilikdə götürdükdə isə heç bir fərq qoymadan küll halında bəşəri sevirəm.

Mən kiməm-cahanda bəşərin biri,

Mən kiməm -bəşəri yaşadan həyat.

Mən kiməm- ölülər yanında diri,

Dirilər yanında ölü kimi zad.

-60 yaşdan dönüb geriyə baxanda nəyə təəssüflənirsiniz, nəyə şadsınız?

Ancaq ona təssüflənirəm ki, kinoyla bağlı bir çox arzularımı, enerjimi realizə edə bilməmişəm. Heç bir əməlimə görə peşmançılıq hissi keçirmirəm. Tamaşaçılar tərəfindən sevildiyimə görə xoşbəxtəm.

 

Alina Abdullayeva 1981-ci ildə Ukraynanın Dnepropetrovsk şəhərində doğulub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1998-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb və Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin “Ədəbi yaradıcılıq və ekran dramaturgiyası” fakültəsinə daxil olub. 1999-2002-ci illərdə onun hekayələri müxtəlif qəzet və jurnallarda dərc olunub. Alina paralel olaraq fotoqraf kimi çalışıb.

Magistraturaya daxil olandan sonra A.Abdullayeva rejissuraya həvəs göstərib. Hazırda o, ssenarist, prodüser və rejissor kimi fəaliyyət göstərir.

Bu il İtaliyada keçirilən “Salento Finibus Terrae-2008″ beynəlaxlq qısametrajlı filmlər festivalında ölkəmizi Alina Abdullayevanın rejissoru və ssenari müəllifi olduğu “Çalış, nəfəs alma” filmi təmsil edib:

- Dünyanın müxtəlif ölkələrinin kinematoqrafçıları festivalda iştirak edirdi. Mən festivalın “Ən yaxşı qısametrajlı film” nominasiyası üzrə “Ən yaxşı rejissor” mükafatına layiq görüldüm. Bu, “Qran-pri”dən sonra əsas mükafatlardan biri sayılır. Festivalda həmçinin “Ən yaxşı film”, “Ən yaxşı rejissor işi” və “Ən yaxşı aktyor” mükafatları da sahiblərini tapdı. Səhhətimlə əlaqədar olaraq özüm festivalda iştirak etmədim. Ancaq onlar mənə festivalın statuetkasını göndəriblər.

- Bu, filminizin qazandığı ilk beynəlxalq mükafat idi?

- 2004-cü ildə İsveçrənin İnkişaf Agentliyi – SDC tərəfindən maliyyələşdirilən AVANTI regional proqramında iştirak edərək rejissor kimi qısametrajlı layihə üçün qrant uddum. Proqramın əsas şərtlərindən biri o idi ki, vəsaitin yarısını öz ölkəndə tapa biləcəyin halda onlar da müəyyən məbləği ödəyəcəkdilər. Ssenarinin üzərində bir il işlədik.

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ssenarini bəyəndi və vəsaitin 50 faizini verdi. Biz filmi vaxtında çəkdik. SDC üç ölkənin – Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstanın çəkdiyi filmləri DVD variantında hazırlayıb festivallara göndərir. Ancaq bu filmlər kommersiya məqsədilə nümayiş olunmur. Əsas məqsəd filmləri tanıtmaqdır. Ümumiyyətlə, qısametrajlı film daha çox festivallarda iştirak etmək üçün çəkilir. Bu filmlərdən kommersiya gəliri gözlənilmir. Biz də filmi əlimiz çatan festivallara göndərmişik. 2004-cü ildə filmin ssenarisi Berlin kino festivalının “Berline talent Camrus” proqramında iştirak etdi. 2006-cı ildə film Kinematoqrafçılar İttifaqının “Ən yaxşı debüt” nominasiyasında “Qızıl çıraq”, həmçinin Azərbaycan Kinorejissorlar Gildiyasının təşkil etdiyi Beynəlxalq Audiovizual Festivalda “Ən yaxşı prodüser işi”nə görə mükafatlarını qazanıb.

- Siz həmçinin Qafqaz Kinematoqrafçılar Assosiasiyasının təsisçilərindən birisiniz. Bu qurum Qafqazda kinonun inkişafı üçün hansı işləri görür?

- Bu assosiasiya AVANTI proqramı başa çatandan sonra yarandı. Əsas məqsəd o idi ki, biz pərən-pərən düşməyib bu işi davam etdirək. Assosiasiya yeni proqramlar həyata keçirməyə çalışırdı. Bir neçə seminar keçirmişdilər. Eekspertlər tərəfindən prodüser, rejissor və ssenaristlərə öyrənmək üçün şans verilmişdi. Bu, çox böyük təcrübə idi. Etiraf edirəm ki, bu təcrübə mənə çox şey verdi. Avropada kinonun necə təqdim olunması, prezentasiyasının keçirilməsi, sinopsisin yazılması və s. bilirəm. Bu, sovet kino məktəbindən çox fərqli şeylərdir. Maliyyələşmə artıq qurtarıb və biz özümüz müstəqil assosiasiya kimi fəaliyyət göstəririk. Hazırda fəaliyyətimizi davam etdirmək üçün bizi maliyyələşdirəcək fondlar axtarırıq.

- Alman rejissoru Fayt Helmerlə film çəkmək ideyanız necə yarandı?

- Mən Faytla iki il bundan əvvəl Gürcüstanda keçirilən “Promotey” kinofestivalında tanış olmuşdum. O, Azərbaycanla, onun kino vəziyyəti ilə tanış olmaq istəyini, həmçinin layihəsini gerçəkləşdirmək üçün bir kənd axtardığını bildirdi. Fayt Azərbaycanda olarkən Şəkini və Lahıcı çox bəyəndi və bu haqda çəkdiyi sənədli filmdə “Nəhayət, istədiyim yeri tapdım” – deyə sevincini gizlətmədi. Ancaq Fayt dərhal gəlib filmi çəkmədi, ərazini müşahidədən keçirdi. Biz ilk olaraq “Xəzər gəlini” adlı qısametrajlı film çəkdik. Mən filmdə baş koordinator kimi iştirak edirdim. Kino məktəbindən, institutdan tələbələri yığmışdım. Film 3 gün ərzində çəkildi. Filmin rejissoru Fayt və Azərbaycanın tələbələri idi. Çünki hər işi özümüz gördük. Praktiki cəhətdən bu layihə maraqlı idi. Biz sübut etdik ki, yaxşı film çəkmək mümkündür. Film Almaniyada Fridrix Murnau festivalında birinci yerə layiq görüldü. 3 il bundan əvvəl Bakıda Audiovizual festivalın açılışı bu filmin nümayişi ilə başladı. Fayt başa düşdü ki, burada işləmək üçün mühit və peşəkarlar var.

Məhz bu filmin uğurundan sonra “Absurdistan”ın çəkilişlərinə hazırlaşdıq. Mən bir il bu filmin üzərində işlədim. Əsasən təşkilati məsələlərə baxırdım. Almaniyaya gedib Faytla çəkiliş qrafikini işləyib hazırladıq. Bütün bunlar mənim üçün əhəmiyyətli təcrübə oldu. Biz alman dəqiqliyi ilə işlədik. Çəkiliş qrupu və aktyor heyəti beynəlmiləl idi. Filmdə 12 ölkədən adamlar çalışırdı. Mən hər dildə danışmağa məcbur idim. “Absurdistan” artıq bir çox festivallarda iştirak edib və Almaniyanın “Oskar”ını qazanıb. Film kommersiya uğuru qazanıb. Belə ki, bir çox ölkələr filmi alıb.

- Yeri gəlmişkən, film birmənalı qarşılanmadı.

- Bu film Azərbaycan haqqında deyil, neytral filmdir. Daha doğrusu, absurd bir ölkə haqqındadır. Sadəcə, bizim ölkədə çəkilib. Filmi çəkməyə başlayanda da biz nazirliyə məlumat vermişdik ki, ssenarinin Azərbaycana heç bir aidiyyəti yoxdur. Ancaq filmin təqdimatınadan sonra qəzetlərdə müxtəlif məqalələr dərc olundu.

- Bizim aktyorlar xarici aktyorlarla müqayisədə necə oynadılar?

 - Çox gözəl… Mən bütün teatrlarda böyük bir kastinq keçirmişdim. Ən çox aktyorlar bizim ölkədən idi. Balaca baş qəhrəmanın uşaqlığı da bizim ölkədən seçilmişdi. Çəkilişlər çox gərgin idi.

Müqaviləyə görə, biz 14 saat işləyirdik. Əgər rejissora lazım olsaydı, 2 saat da əlavə işləməli idik. Aktyorlar əsasən “Azdrama”, Bələdiyyə Teatrı və Rus Dram Teatrından seçilmişdi. Onlar Fayt Helmerlə işləməyi çox bəyəndilər.

- “Motor” şəxsi kampaniyanız necə ərsəyə gəldi?

- 2007-ci ilin noyabrında bu kompaniyanı yaratmışam. Bu kompaniyanı yaratmaqda məqsədim beynəlxalq və yerli təşkilatların qrantları ilə humanitar, gender və audiovizual layihələri gerçəkləşdirmək, istedadlı gəncləri üzə çıxarmaq, ən əsası, Azərbaycan kinosunu beynəlxalq səviyyədə tanıtmaqdır. Hazırda kompaniya iki sənədli film layihəsi üzərində işləyir. “Toy edirik, ya kino çəkirik” adlı layihəni dəyişdirib “Xoşbəxt olun” adlandırmaq istəyirik. Bu, Azərbaycan adət-ənənəsinə uyğun toy barədədir. Hazırda film çəkilib və montaj prosesindədir. Filmin rejissoru Yusif Quliyev, prodüseri isə mənəm. Bu humanitar, gender filmi festivallarda Azərbaycanın adət-ənənəsini tanıtmaq üçün nəzərdə tutulub. İkinci film isə “Demokratiyanın 10 dəqiqəsi” adlı regional layihədir. Bu, gürcü kompaniyası tərəfindən üç ölkə – Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan üçün nəzərdə tutulub.

- Bu il sizin ssenariniz Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin keçirdiyi üçüncü “Bu meydan, bu ekran” müsabiqəsində qalib gəlib. Filmin istehsalı nə vaxt başa çatacaq?

- Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi bu layihə ilə gənc rejissor və ssenaristlər üçün böyük şans yaradıb. Heyif ki, bundan əvvəlki iki müsabiqədə iştirak edə bilməmişəm. Mənim “Kor və korluq” adlı ssenarim Qarabağ mövzusunda iki ən yaxşı ssenaridən biri kimi münsiflər heyəti tərəfindən qiymətləndirilib. Film hazırlıq mərhələsindədir və yeni ilə qədər çəkilib nazirliyə təqdim olunacaq.

- Özünüzü tammetrajlı film çəkməyə hazır hiss edirsinizmi?

- Hələ çox tezdir. Mənə elə gəlir ki, bir film çəkmişəm və bu, çox azdır. Ən əsası, hələ səbrim çatmır. Rejissorluq üçün səbr, dözüm və psixi hazırlıq lazımdır. Bəlkə bir neçə film çəkib özümü hazır biləndən sonra çəkərəm. Ancaq bu, yaxın zamanlarda olmayacaq. Mən institutu ssenarist kursu üzrə bitirmişəm və hazırda Rüstəm İbrahimbəyovun kino kurslarında oxuyuram. Ətrafımda nə qədər təcrübə qazanmaq üçün şans olacaqsa, hamısından istifadə etməyə çalışacağam.

Bu, pillələrdir. Hər bir rejissor qısametrajlı film çəkəndən sonra tammetrajlı film çəkməyə gedir. Bəzisi də olur ki, yalnız qısametrajlı filmlər çəkmək istəyir.

- Belə demək olarmı, rejissorların işi sizi qane etmədiyindən rejissorluğa həvəs göstərirsiniz?

- Mən çox aktiv insanam. Məni maraqlandıran hər bir şeyi öyrənməyə can atıram. Mən həm də prodüser kimi çalışıram. Deməzdim ki, rejissorların işi məni qane eləmir, sadəcə, iş özü mənə maraqlıdır. Ssenarini yazıb gözləyə bilmərəm ki, nə vaxtsa bunu çəkəcəklər. Bunu gözləmək üçün mənim vaxtım yoxdur. İstəyirəm ki, iş irəli getsin. Ümumiyyətlə, mən hər işlə maraqlanıram. Ona görə rejissorluq da, prodüserlik də, ssenaristlik də edirəm.

- Prodüser kimi fəaliyyətinizdən necə, razısınızmı?

- Bu, böyük problemdir, çünki bizdə məktəb yoxdur. Artıq sovet sistemi ilə işləmirik. Prodüser məktəbinin yaranmasına ehtiyac var. İstedadlı adamlar çoxdur, sadəcə, onlara yol açmaq, şərait yaratmaq lazımdır.

Mövqe.- 2008.- 1-3 noyabr.- S. 13.

“Aktyor həmişə çalışmalıdır ki, rejissorun öz beynində çəkdiyi tablonu korlamasın”

- Sabah 60 yaşınız tamam olur. Yubileyinizi kimlərlə keçirəcəksiniz?

- 60 yaşımın tamam olmasını evdə yaxınlarımla birgə qeyd edəcəyəm. Rəsmi yubiley tədbirinin isə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən aprel ayında keçirilməsi nəzərdə tutulur. Çalışacağıq ki, tamaşaçılar üçün maraqlı yubiley tədbiri hazırlayaq. Vaqif Yusifli yubileylə əlaqədar “Teatr-məhəbbətim mənim” adlı kitab hazırlayır. Artıq bu kitab nəşriyyatdadır və yubiley tədbiri ərəfəsində işıq üzü görəcək.

- Heç inanmaq olmur ki, Sizin 60 yaşınız olur. Çox gənc görünürsünüz…

- Elə mən də inanmıram. Bəlkə də inanmamağa çalışmaq lazımdır. Məndən nə zaman anadan olduğumu soruşanda cavab verirəm ki,

“Qanlı bazar” günündə. Saçlarıma da ağ rəngli həna qoyuram. Ağ rəngli rəngi də tapmaq o qədər müşkül məsələdir ki, bunun üçün bütün şəhəri ələk-vələk edirəm. Yoxsa, sağım heç ağarmayıb da. 1968-ci ildən fasiləsiz işləyirəm. Mənim əmək kitabçamda bütün işlədiyim yerlər yazılıb. Sonra Allahın qisməti ilə Akademik Milli Dram Teatrı ilə bərabər Gənclər Teatrında da işləmişəm, eyni zamanda Musiqili Komediya Teatrında rollar oynamışam. 2005-ci ildən etibarən isə bu teatrda quruluşçu rejissor və aktyor kimi fəaliyyət göstərirəm. 1993-cü ildə isə mən İlham Miniatür Teatrını yaratmışam. Eyni zamanda Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin estrada sənəti kafedrasının müdiri və professoruyam. Bütün bunlara baxmayaraq ailə üçün vaxt tapıram. Şamaxılı olmağımla fəxr edirəm. Çalışmışam ki, həmişə təmiz işləyim.

- Sizin üçün 60 yaş nə deməkdir?

- 60 yaş – uzun bir yol deməkdir. Yaxın bir dostum var, 40 yaşım olanda belə bir tost dedi: “Gəl bunu çox uzun ömür sürən olmağımızın sağlığına içək”. Əvvəlcə bu sözlərin mənasını başa düşə bilmədim. Amma sonra ona zəng vurub dedim ki, necə də düz demisən. 40 yaşına qədər bu qədər müvəffəqiyyət qazanmaq hər kəsə nəsib olmur. Əgər 40 yaş uzun ömür deməkdirsə, gör 60 yaş nə deməkdir. Mən bu günə qədər yalan danışan, həyatda rol oynayan insanlarla oturub-durmamışam. Darıxanda gedib otururam Mədrəsə kəndində. Həyətdə oturub bütün bu hay-küylərdən ayrılıram. Bizim sənətin əsas qayəsi müşahidə etmək və yeni-yeni xarakterlər düşünməkdir. Fikirləşirsən ki, kənddəki adamlar şəhərdə olsaydı, şəhər daha tez təmizlənər, saflaşardı.

- Bu illər ərzində bir çox teatrlarda çalışıbsınız. Hansı teatr səhnəsini daha doğma hesab edirsiniz?

- Əlbəttə ki, Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsini. Çünki demək olar ki, bütün ömrüm o səhnədə keçib.

- Sənətiniz boyu əsasən komik rollar yaratmısınız. Sizcə, bu obrazlarınızdan hansı ilə tamaşaçıları daha çox güldürmüsünüz?

- İnanın ki, mən heç zaman güldürmək haqqında düşünməmişəm. Dram rolları da çox oynamışam. Rollarımın əksəriyyəti komik obrazlar olub, ancaq mən vəziyyət komediyasını daha çox sevmişəm. Vəziyyət komediyasını oynayan zaman canlandırdığım xarakteri vəziyyətini aydın etmək üçün bəzən hətta ağlamışam, ancaq tamaşaçı buna gülüb. Səhnədə boş-boş gəzməklə vəziyyət komediyasını canlandırmaq qeyri-mümkündür. Bu halda aktyor heç vaxt istədiyini yarada bilməz. Aktyor sənəti o qədər çətin sahədir ki. Hansı janra dair rol ifa etməyindən asılı olmayaraq, o rolu elə oynamalısan ki, əgər ülgüc üzərində dayansan belə, gərək ayaqların qanamasın.

- Bu, mümkündür?

- Əlbəttə, peşəkar aktyor üçün mümkündür. Ancaq gərək əndazəni keçməyəsən. Gərək tamaşaçı dalınca qaçmayasan, çünki tamaşaçı dalınca qaçanda aktyor sənəti və teatr arxa planda qalır. Bir zamanlar “O olmasın, bu olsun” filmi çəkiləndə o filmi Azərbaycan xalqına təhqir kimi qəbul etmişdilər. Ancaq bu gün görün, heç o səviyyədə film var? Biz getdikcə cırlaşırıqmı? Hamılıqla bu haqda düşünmək lazımdır. Mən bütün sənət adamlarına bu barədə düşünməyə arzu edərdim. Söhbət təkcə sənətdə olan aktyor və rejissordan getmir, yazarlarımız da, şairlərimiz də bu barədə düşünməlidir.

- Tamaşaçı arxasınca qaçmağı düzgün hesab etmirsiniz. Ancaq razılaşmaq lazımdır ki, bu gün tamaşaçını güldürmək üçün gənc nəsil müxtəlif vasitələrə əl atır, hətta kişilər qadın paltarı da geyinirlər.

- Bu, tamam fərqli məsələlərdir. Mən teatr haqqında danışa bilərəm, amma estrada haqqında yox. Biz komediya deyəndə – Cəlil Məmmədquluzadənin, Mirzə Fətəli Axundovun, Sabit Rəhmanın komediyalarını, Rəhman Əlizadənin, Əli Əmirlinin, Vaqif Səmədoğlunun ironiyalı komediyalarını nəzərdə tuturuq. Mən sizə böyük komediyalardan danışa bilərəm, çünki mən bu sənətlə məşğulam. Dediyiniz səviyyəni mən bilmirəm axı. Altay Məmmədovun “Kişilər” komediyasında mən Hüseyn Ağabacı obrazını oynayırdım. Bu obraz kişidir, ancaq qadın xarakterlidir. O, pambıq yığmamaq üçün evdə bütün məşəqqəti boynuna götürür, uşaqlarına baxır. Sonra da adını Ağabacı qoyurlar ki, bu kişi evə girib pambıq yığmır. Və yaxud “Həmişə təmizlikdə” televiziya tamaşasında oynamışam və bu gündə həmin tamaşa televiziyanın fondunda saxlanılır. O tamaşada 7-8 qonşu var və həmin qonşulardan biri də qeybət edən qadındır. Bu bitmiş bir əsərin içərisində olan xarakterdir, boş yerə qadın obrazına girmək düzgün deyil. Ağayanalığını saxlamış sənət adamı sırf öz sənətinin, peşəsinin sahibidir. O eyni zamanda fikirləşməlidir ki, mənim də anam var, bacım, qardaşım var, onlar mənə görə xəcalət çəkməməlidir.

- Sizcə, tamaşaçını güldürmək üçün bu səviyyəyə enmək düzgündürmü?

- Əgər rol tamaşaçının zövqünü oxşayırsa, deməli o tamaşaçıların səviyyəsini də düşünmək lazımdır. Hər bir insan özünü və öz dünyagörüşünü görür. Əgər normal, doğrudan da özünə hörmət edən tamaşaçı varsa, belə şeylərə baxmayacaq. Siz niyə bu məsələdə sənətkarları günahlandırırsınız, ancaq o tamaşaya baxmağa gələn tamaşaçını yox? Görün, tamaşaçının səviyyəsi nə gündədir.

- Bəs, o tamaşaçını bu səviyyəyə salan hansı amillərdir?

- Tamaşaçı özü-özünü bu kökə salır. Bəs niyə həmin o tamaşaçı öz həyat yoldaşına, balasına hörmət edib durub zaldan getmir? Deməli bu, onun səviyyəsinə uyğundur. Səhnədə olan sənət adamını günahlandırmaq yox, o sənət adamını o vəziyyətə gətirən tamaşaçını günahlandırmaq lazımdır. Həmin sənət adamına əl çalan, ona gülən tamaşaçının səviyyəsi də elə o cürdür.

- Siz necə, belə tamaşaların tamaşaçısınızmı?

- Mən ancaq yaxşı tamaşanın tamaşaçısıyam. Bu yaxınlarda Tahir İmanov məni tamaşalarına baxmağa dəvət etmişdi. Dördüncü sinifdə oxuyan oğlumu da özümlə apardım. Son konsert proqramlarına baxdım. Oğlum çox bəyənirdi, bəzi ironiyaları mən özüm də qəbul edirdim. Digər konsertlərində isə olmamışam, bəlkə onların sənətində də müəyyən gözəlliklər var. Coşqun və Rafael istedadlı teatr aktyorlarıdır. Bəlkə baş verənlərin səbəblərindən biri də repertuar dayazlığıdır. Hər bir estrada materialının birinci şərti onun mövzu çalarıdır. Müəyyən vaxtlarda Musiqili Komediya Teatrında da belə işlər olub, 30-40-cı illərin əsərlərini oynayıblar. Axı indi XXI əsrdə 30-40-cı illərin əsərlərini oynamaq olmaz. Teatr sabahın teatrı olmalıdır.

- İlham müəllim, gəlin razılaşaq ki, bu gün teatrlarımızın tamaşaçı auditoriyası demək olar ki, yoxdur.

- Bununla razılaşa bilmərəm. Son vaxtlar Musiqili Komediya Teatrında tamaşaçı həmişə var, mən tamaşaçı qıtlığı görməmişəm. Hansı teatrda tamaşaçı yoxdursa, bu, onun öz problemidir. Teatrın güclü aktyorları, gözəl rejissorları və güclü repertuarı olmalıdır. Bu gün teatrların hamısında təmir-bərpa işləri gedir. Bundan sonra tamaşaçıların sayı daha çox olacaq. Bu gün şadlıq evlərinin işıq effektləri teatrların işıq effektlərindən daha yüksəkdir.

- Toylarda tamadalıq edirsiniz?

- Yox, mən heç zaman tamadalıq etməmişəm və etmərəm də. Dəfələrlə mənə toylarda tamadalıq etmək təklif olunub, ancaq heç zaman razılıq verməmişəm. Hətta mənə çoxlu pul da təklif ediblər, ancaq məni heç bir güc sındıra bilməz. Fikrimcə, tamadalıq eləmək sənətkara yaraşmaz. Sənətini sevən bir insan bu addımı atmaz. Toyda mənə kimsə artıq-əskik söz desə, dözə bilmərəm.

- Gənclik dövrünüzün, yoxsa bu günün tamaşaçısını güldürmək daha asandır?

- Mən heç vaxt tamaşaçını güldürməyi fikirləşməmişəm. Hansı dövr olursa-olsun, əgər tamaşa düz qurulubsa, tamaşaçı güləcək. Tamaşaçını güldürmək xətrinə ədəbsiz söz demək bambılılıqdır.

- Deyirlər, gülüş insanın ömrünü uzadır…

- Yadımdadır, cavan vaxtı deyərdik ki, gülmək “C” vitaminidir. İnsan nə qədər çox gülərsə, bir o qədər vitamin qəbul etmiş olar. Buna görə də çox gülmək lazımdır.

- Neçə övladınız var?

- Dörd.

- Babasınız?

- Yox. Allah qismət eləsin, babalıq böyük şərəfdir.

- Səhnədən ayrılmaq üçün özünüzə yaş həddi müəyyənləşdiribsinizmi?

- Səhnə həmişə sağlamlığı sevir. Əgər sənətkarın canında qüvvə varsa, plastikan imkan verirsə, çevikliyin varsa, səhnədə öz imkanlarını göstərə biləcək. Mən teatra hər zaman bir nağıl kimi baxmışam.

- Rəhbəri olduğunuz Ilham Miniatür Teatrının fəaliyyəti davam edirmi?

- İlham Miniatür Teatrı Azərbaycanda yeganə özəl teatrdır. Özəl teatrlara böyük qayğı lazımdır. Mədəniyyət Nazirliyi bizə Gənc Tamaşaçılar Teatrının binasında yer verib və 1993-cü ildən fəaliyyətə başlamışıq. Həmin teatrda təmir qurtarandan sonra öz işimizi davam etdirəcəyik. Çünki Miniatür Teatrı gənclərin inkişafı üçün bir körpü idi. Bu gənclərin əksəriyyəti sonradan daha böyük teatrlarda işləyirdi. Mən fəxr edirəm ki, Miniatür Teatrında işləyən gənclərin heç biri itib batmadı. Başqa dövlətlərdə özəl teatr yaradıldıqdan beş il sonra dövlət onu öz himayəsinə götürür. Mənə elə gəlir ki, gələcək də biz də teatrlar dövlət himayəsinə götürüləcək. Bizim teatrda 38 tamaşa hazırlanıb. Biz də olan paltarlar, rekvizitlər heç dövlət teatrların özündə belə yoxdur. Onların hamısı, alınan əsərlər, yazılan musiqilər, səs effektləri hamısı saxlanılır.

- Teatra rəhbərlik etmək çətin iş deyil ki?

- Sovetlər dövründə teatr yaratmaq və işlətmək çox çətin bir şey idi. Hətta Tofiq Kazımov və Mehdi Məmmədov kimi böyük rejissorlar bir teatrda işləyirdilər. Halbuki Tofiq müəllimin ürəyində tam başqa bir teatr var idi. Müstəqillik dövründə belə bir teatr yaratmaq mənə də qismət oldu.

- Ailə başçısı, aktyor, kafedra müdiri, teatr rəhbəri… Yorulmusunuz?

- Bu, bir yoldur gedirəm. Çalışmışam ki, öz yolumla gedim, başqa heç nə ilə məşğul olmağa vaxtım yoxdur.

- Siz həm də rejissor kimi tamaşalara quruluş verirsiniz.

- İlham Miniatür Teatrında bütün tamaşaların quruluşçu rejissoru özüm olmuşam. Sonra Hacıbaba Bağırov məni Musiqili Komediya Teatrına dəvət etdi və orada tamaşa səhnələşdirdim. 2005-ci ildən həmin teatrda həm də tamaşalarda oynayıram.

- Rejissorluq etmək istəyi nədən irəli gəldi?

- Aktyor ancaq öz rolunu görür, rejissor isə bütün tablonu görür. Rejissorlarla bağlı daha çox mütaliə edirdim. Hər dəfə əsərə quruluş verəndə müəllimim Tofiq Kazımovu fikirləşirəm, çünki məni bu səviyyəyə Tofiq müəllim gətirib çıxarıb. Ancaq bütün həyatımı rejissorluğa həsr etmək fikrində deyiləm. Səviyyəli rejissorun əsərində oynamağa həmişə hazıram. Mən aktyor sənəti ilə həmişə fəxr etmişəm. Aktyor həmişə çalışmalıdır ki, gərək rejissorun beynində çəkdiyi tablonu korlamasın. Onun yaratdığı əsərdə özünü kənara çəkməyəsən və tamaşaya qulluq edəsən. Tofiq Kazımov deyirdi ki, rejissor rəssamdır, əlində fırça canlı insanların əzaları üzərində tablo çəkir. Çalışmışam ki, yaratdığım tablolarda qızılgül də olsun, qərənfil də. Bu gün Azərbaycan rejissorluq sənətində qalanlar Azərpaşa Nemətov və Mərahim Fərzəlibəyovdur. Bu sarıdan bizdə kasadlıqdır. Hüseynağa Atakişiyev Tofiq müəllimdən sonra Azərbaycanda ən qüdrətli rejissorlardan biri idi. Azərbaycanda rejissor olmaq çox çətindir.

- Bir pedaqoq kimi tələbələrinizi səviyyəsindən razısınız?

- Biz heç bir tələbəyə istedad vermirik, biz onları yalnız istiqamətləndiririk. Kompüter, internet məsələsini başa düşürəm, gözəl şeydir. Ancaq sırf sənət adamı olmaq istəyirsənsə, özünü teatra həsr etmək istəyirsənsə, mənəviyyatını inkişafı üçün yalnız kitab oxumaq lazımdır. Kitabla interneti qarışdırmaq çox böyük qəbahətdir. Kitaba qayıtmaq lazımdır. O insanın zəngin mənəviyyatı olur ki, o, kitab oxuyur. Bu mənim üçün danılmaz faktdır və tələbələrə də bu fikri aşılamağa çalışırıq. Bu gün məktəblərdən çox savadsız uşaqlar gəlir. Məlumatı var, ancaq savadı yoxdur. Hətta bir cümləni belə qura bilmir. Bütün bunlar kitabdan uzaq düşməyin nəticəsidir.

- Özünüzə arzunuz?

- Sağlıq olsun, qalan hər şey düzələr…

[ 08 Yanvar 2009 14:24  ]

 

Bu günlərdə Bakıda olarkən onunla görüşdük. Artıq 36 ildir o, Sankt-Peterburqda yaşayır, “Lenfilm” kinostudiyasında səs rejissoru vəzifəsində çalışır, Sankt-Peterburq Kino və Televiziya Universitetinin professoru, akademikdir, özünün emalatxanası var. Rusiyanın milli kinematoqrafiya mükafatı olan “Nika”ya və dövlət mükafatına layiq görülüb. “Nika” mükafatına birinci dəfə 21 il öncə, yəni “Nika”nın ilk təqdimatına namizədliyi isə nədənsə baş tutmayıb.   

 Ə.Həsənzadə:   

- Bəlkə də mənim soyadımın Həsənzadə olması öz işini gördü. Mənə çox pis təsir eləyən isə başqa şey oldu. Rusiyada dövlət mükafatı almış həmyerlilərimizin sayı barmaqla sayılacaq qədərdir. Mən gözləyirdim ki, bu münasibətlə müvafiq dövlət qurumlarının birindən təbrik teleqramı alacağam. Amma yalnız Kinematoqrafçılar İttifaqından teleqram aldım.   

- Bakıya tez-tez gəlirsiniz?  

- Bir film üzərindəki gərgin işi başa çatdırandan sonra mütləq vətənimə gəlib yenidən güc toplamalıyam. Mən qəti qənaətdəyəm ki, pedaqoq fəaliyyətdə olmalıdır. Tələbələrinə olub-keçənlərdən yox, indi cərəyan edən proseslərdən, gördüyü işlərdən danışmalıdır.  

 - Valideynləriniz kim olublar?  

 - Atam Əliheydər Həsənzadə və anam Rüxsarə Ağayeva teatr aktyorları və 1930-cu illərdə Azərbaycanın bir sıra bölgələrində teatr sənətinin təbliği və inkişafı yönündə fəaliyyət göstərən sənət xadimləri olsalar da, mən təyyarəçi olmaq istəyirdim. Mənim təhsil aldığım 1 nömrəli məktəb o vaxtlar el arasında “Bağırov məktəbi” adlanırdı. Bura orta ümumtəhsil ocağı olmaqla yanaşı, həm də Suvorov məktəbi, ya da sonralar bizdə yaradılmış Naxçıvanski adına Hərbi Məktəb kimi, gənc hərbçilər hazırlayırdı. Mən də o dövrün əksər oğlan uşaqları kimi, yamanca təyyarəçi olmaq istəyirdim. Elə indi də o arzunun havası başımdadır.  

İş elə gətirdi ki, məzun olmağımıza 3 il qalmış məktəbimizi bağladılar. Onda məndən iki sinif yuxarıda oxuyan

yoldaşımla qaçıb İrəvana getdik. Orda təyyarəçilər hazırlayan ixtisaslaşmış məktəbə daxil olduq. Təlimlərin birində hətta ayağım möhkəm zədələndi də. Valideynlərim məni Bakıya gətirdilər. Bir neçə ay xəstəxanada yatdım. Amma heç nə vecimə deyildi. O vaxtlar axı bütün yeniyetmələr, gənclər Maresyevin təsiri altında idilər. Təsəvvür edirsiniz, İrəvandakı məktəb də bağlandı! Mən də öz məktəbimizə qayıtdım. 1958-ci ildə oranı bitirdim. Və ovaxtkı Leninqrad şəhərinin Kino və Televiziya İnstitutuna qəbul olundum. Bilirsiniz, o dövrün təhsili elə səviyyədə idi ki, orta məktəbi bitirəndən sonra istənilən şəhərə gedib ali təhsil almaq mümkün idi. Doğrudur, o vaxt indiki kimi gediş-gəliş asan deyildi. Amma dediyim kimi, təhsilin səviyyəsi imkan verirdi ki, gedib hər hansı başqa bir yerdə öz yerini tapa biləsən.  

- Təhsilinizi başa vurandan sonra Leninqradda qaldınız?  

- Xeyr. 1963-cu ildə institutu bitirəndən sonra Bakıya qayıtdım və kinostudiyada işə qəbul olundum. Mənim ixtisasım imkan verirdi ki, həm səs mühəndisi kimi çalışım, həm də səs rejissoru kimi. “Azərbaycanfilm”də ilk işim Arif Babayevin çəkdiyi “İnsan məskən salır” filmində oldu. Arif Babayev elə adam idi ki, gənclərlə ünsiyyətində heç bir gərginlik olmurdu, amma həm də müəyyən məsafə saxlamağı bacarırdı. Mən ona bu filmin səs rejissoru olmaq istəyimi deyəndə təəccüblənmişdi. Bildiyiniz kimi, bu film dövlət mükafatına layiq görüldü. Amma bu əsas deyil. Bunlar hamısı ötəri şeylərdir.  

- Bakıda neçə il işlədiniz?  

- 1973-cü ilə kimi. Bu illərdə “Səmt küləyi”, “Ən vacib müsahibə” və başqa filmlərin səs rejissoru oldum. İxtisasını sevən və həqiqi mənada bilən bir kəs və özünü qiymətləndirməyi bacaran insan kimi deməliyəm ki, mənim hər hansı bir filmin səs rejissoru olmağım o filmin yalnız xeyrinə ola bilər.  

- Kinorejissor olmaq istəyində olmusunuz?  

- Bəli. Çox istəyirdim təhsilimi davam etdirim və kinorejissor kimi fəaliyyətə başlayım. “Azərbaycanfilm”in ovaxtkı direktoru Adil İsgəndərova bunu bildirəndə dedi ki, bizə indi sənin kimi mütəxəssislər lazımdır. Nə isə, 1973-cü ildə Rusiyanın Kinematoqrafiya Komitəsindən təklif aldım və “Lenfilm”də çalışmağa başladım. Bu studiyanın istehsalı olan bir sıra ekran əsərlərinin səs rejissoru oldum.   

- Sankt-Peterburqda bizimkilərə münasibət necədir?   

- Ümumiyyətlə, Sankt-Peterburqda bizimkilərə qarşı antaqonist münasibət görmürəm. Hər şey konkret insandan və onun rəftar mədəniyyətindən asılıdır. Son illər bu amil çox qəribə, əcaib şəkil alıb. Mən Bakıya gələndə heç kimlə görüşüb söhbət edə bilmirəm, istəmirəm. Bilirsiniz, bizim danışığımız, istifadə etdiyimiz sözlər, ifadələr fikirlərimizin, duyğularımızın əksidir. Bizim fikirlərimiz, duyğularımız isə uşaqlığımızın, yəni əslimizin, kökümüzün səsi, sədasıdır. Mən tələbələrimlə rus dilində danışıram. Amma bu o demək deyil ki mən rusca düşünürəm. İndiki Bakı çox qəribə təsir bağışlayır. Adamlar elə bil sındırılıblar, yazıqlaşıblar. Dilləri də anlaşılmazdı – nə ruscası ruscadı, nə azərbaycancası azərbaycancadı.

 Samirə

 Həftə içi.- 2009.- 24 fevral.- S. 6.

Rejissor sənəti fakültəsi ADMİU-nun rejissorluq və operatorluq ixtisaslrını birləşdirir. Fakültə əvvəllər Bədii yaradıcılıq fakültəsi
adlanırdı. 2001-ci ildən etibarən Rejissor sənəti fakültəsi
adlanir. Rejissor sənəti fakültəsi dörd kafedradan ibarətdir.

- Teatr rejissorluğu
- Kütləvi tədbirlər və tamaşalar rejissorluğu;
- Televiziya rejissoru
- Kino rejissoru

Fakültə aşağıdakı ixtisalar üzrə kadr hazırlayır:

Bakalavr pilləsində:

- Teatr kollektivinin rejissoru
- Kütləvi tədbirlər və tamaşalar rejissoru
- Dram rejissoru
- Televiziya rejissoru
- Kino rejissoru
- Estrada rejissoru
- Musiqili teatr rejissoru
- Kino operatoru

Magistr pilləsində:

- Kütləvi tədbirlər və tamaşalar rejissoru
- Teatr rejissoru
- Kino rejissoru

Fakültədə müəllimlərin, məzunların və tələbələrin yaradıcılıq işlərinin qorunub saxlandığı tədris kinoarxivi var. Kinoarxiv hər il 50-dən yuxarı yeni bədii, sənədli və tədris filmi qəbul edir.
Rejissor sənəti fakültəsi həmçinin müasir avadanlıqla təchiz edilmiş foto- kinolaboratoriyaya malikdir.
Fakültənin ali inzibati – struktur orqanı fakültə elmi şurasıdır.

Asif Rüstəmov: “İndi kino hələ çəkilməmiş də ondan pul qazanırlar”
Azərbaycanda son illər kino sahəsində çox nadir hallarda cüzi uğurların şahidi oluruq. Bu cüzi uğurlar isə sənədli filmlərin payına düşür. Çünki indi yalnız belə ekran işləri xarici ölkələrdə keçirilən festivallarda Azərbaycanı təmsil edirlər. Son illərdən danışarkən xaricdə uğurla təmsil olunan iki filmi- “Keçid” sənədli və “Ev” qısametrajlı bədii filmini misal çəkə bilərik. “Ev” filmi uğur qazanmaqla yanaşı müəyyən müzakirələrə səbəb olan filmlərdən biridi. Azərbaycanda hər il 3-4 film çəkilsə də, qısametrajlı “Ev”in sorağını daha çox eşitdik. “Ev” filminin Qazaxıstan, İtaliya, Fransa, İsveçrə, Banqladeş və başqa festivallarda iştirakını təmin edən Asif Rüstəmovdan gənc rejissorların hazırda hansı problemlər yaşadıqlarını və onlara hansı şəraitin yaradıldığını soruşduq.

 Gənc rejissor bildirdi ki, universiteti bitirdiyi vaxtdan əlinə kamera alıb, kino çəkə bilir.

 - 2004-cü ildə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirmişəm. Əvvəl “Lider” televiziyasının “Azərbaycan” redaksiyasında işləmişəm. Sonralar İctimai Televiziyada, “Dərviş” və başqa şirkətlərdə işləmişəm. İlk bədii filmim qısametrajlı “Ev” filmidi. Hazırda ssenarist, montajçı kimi də çalışıram.

 - Bu günə kimi hansı filmləri çəkmisən?

- Bilmirəm bu filmlərin adını çəkmək lazımdı, ya yox.   Kommersiya xarakterli o qədər filmlər çəkirsən ki. Əslində filmoqrafiya kimi

götürsək, heç biri mahiyyət kəsb etməyən filmlərdi. “Dərviş” studiyasında filmlər çəkmişik. Sonuncusu isə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının inkişaf proqramının sifarişi ilə çəkdiyimiz QİÇS haqqında bir filmdi. Qısametrajlı “Ev” in ssenari müəllifləri mən və Ramiz Fətəliyevdi. Rejissoru isə “Dərviş” Prodüsser Mərkəzinin rəhbəri Əlisa Cabbarovdu. Bəzən mənim filmimdə Əlisa, onun filmində isə mən prodüsser oluram. Yəni bir-birimizin işində kömək oluruq.   Çünki kinoda boşluqlar var. Prodüsser yeni yaranmaqda olan sənətdi. “Düyün” filmimdə mən həm xətti prodüsser, həm ssenari müəllifi, həm montajçıyam. Komanda kimi işləri görürük.

 - İndi bir çox gənc rejissorlar televiziya nəzdində fəaliyyət göstərən studiyalarda çalışırlar. Sən də onlardan biri olmusan. Necə düşünürsən, belə redaksiyalarda çalışmağın rejissorlara peşəkarlıq baxımından xeyri dəyir, yoxsa əksinə?

- Bunun televiziya rejissoru kimi püxtələşməkdə təbii xeyri var. Amma kinoda yox. Düzdü, bəzən Arif Babayevi misal çəkirlər ki, televiziya işi ilə kino rejissorluğunu icra edə bilib. Mən öz təcrübəmdən çıxış edərək deyə bilərəm ki, mən televiziyada işlədiyim vaxt hiss edirdim ki, kinodan tamamilə uzaqlaşıram. Düşüncə tərzim tamamilə dəyişir və elementar qısametrajlı film senarisi yazmaq lazım olanda artıq məndə alınmırdı. Televiziya tamam başqa düşüncədi. Sözsüz ki, televiziyada müxtəlif redaksiyalar var.   “Azərbaycantelefilm”də filmlər istehsal olunur. Onlar üçün filmə keçmək çox normaldı. Yəni bir-birinə yaxın sahədi. Amma xəbərlər departamentində çalışıb və ya hansısa musiqi verilişi hazırlayıb, sonra da gəlib kino çəkmək, bu mənə elə gəlir ki, çətin olur.

 - Ümumiyyətlə, televiziya redaksiyalarında çəkilən sənədli filmlərin səviyyəli adlandırmaq olar? Məsələn, Azərbaycan tamaşaçısı telekanallarda xarici sənədli filmləri maraqla izləyir, yerli sənədli filmlərlə isə maraqlanmır. Bu özü belə filmlərin uğursuzluğundan xəbər vermir?

- Janr müxtəlifdi. Var müəllif, var etnoqrafik sənədli filmlər. Bizdə çəkilən sənədli filmlər əsasən bir istiqamətdə olur və təbii ki, müəllif sənədli filmləri çox azdı. Bizdə daha çox portret sənədli filmlərinə üstünlük verirlər. Vaxtilə maraqlı sənədli filmlər olurdu. İndi isə izləmirəm.

 - Bu günə qədər sənədli və qısametrajlı bədii film çəkmisən. Tammetrajlı film çəkməyə imkan yaradılmır?

 Gənc olduğuma görə bədii film çəkməyə qoymadılar

 - Şərait yaradılmır deyəndə ki, dünyanın heç bir yerində belə anlam yoxdu ki, bədii film çəkməyə şərait yaradılsın. Sadəcə olaraq əgər maraqlı ssenaridisə, istedadlı rejissordusa və kommersiya məhsulu kimi kiməsə maraqlıdısa,   layihə ekranlaşdırılır. Bazar münasibətləri var və sən yaxşı məhsul istehsal edirsənsə, gəlib kinonu çəkmək üçün təklif də edirlər. Yəni şərait yaradılır. Azərbaycanda əsas sponsor dövlətdi. Sənin film çəkib, çəkməmən hansısa bir məmurun fikrindən asılıdı. Xoşuna gələ də bilərsən, gəlməyə də. Və ya tanımadığından sənə inanmaya bilər. Keçən il biz ssenarimizi Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin   filmlərin qəbulu üzrə komissiyasına təqdim etmişdik. Qeyri-rəsmi məlumata görə, ssenari ümumilikdə bəyənilib və uğurlu ssenari hesab olunub. Ssenarini İlqar Nəcəflə Ramiz Fətəliyev hazırlamışdı. Aldığımız məlumata görə, belə qənaətə gəlmişdilər ki, ssenari çox ciddi olduğundan inanmayıblar ki, gənc rejissor onu çəkə bilər.  

 - Yəni belə çıxır ki, gənclərə bir o qədər də şərait yaradılmır. Klipmeyker Kənan M.M deyir ki, kinostudiyaya gedib, film çəkmək istəsə, ona nə Eldar Quliyev nə də başqası imkan verməyəcək.

 - Mən bilmirəm Kənan M.M-in problemi nədədi. Amma mən bir az başqa cür düşünürəm. Məncə, konfliktlər, yaşlıların həmrəyliyi ilə bağlı deyil, bu yoxdu. Əslində komanda var. Bütün məsələ pul ətrafındadı. Təbii ki, kino bütün dünyada böyük puldu və Azərbaycanda bu hələ böyük pul deyil. Amma bu proses gedir və təbii ki, olacaq. İş filmin büdcəsinin, hüquqlarının hansı şirkətə məxsus olmasındadı. Mənim özümə bir neçə dəfə tammetrajlı film çəkmək təklif olunub. Amma tamam başqa şirkətlərdən. Həmin şirkətlərin marağı və kino çəkmək peşəkarlığı məndə şübhə doğurub və bu səbəbdən razılaşmamışam. Həmin şirkətdə bildiyim qədər kino prosesinə sadəcə qazanc kimi baxırlar. Məhsul kimi dəyəri onlara maraqlı deyil. Onların əvvəlki işləri də, çəkiliş prosesinə yanaşmaları da bunu sübut edir. Burda artıq pərdəarxası münasibətlər də rol oynayır. Mən yaşlı nəsildən təpki filan görməmişəm. Əgər insan istedadlıdısa, o diqqəti çəkir və bunu   görürlər. Hamı istəyir ki, rejissor istedadlı olsun ki, kino yaxşı alınsın.  

 - Amma peşəkarlarlar siz gənclərə qarşı kifayət qədər mənfi rəy bildirərək, tənqid ediblər.

 - Bu sadəcə qeybətdi. Mənim tanıdığım gənc hesab olunanlar kifayət dərəcədə peşəkardılar. Əlisa Cabbarov, Elçin Musaoğlu, Mirsadıq Ağazadə və başqaları mənim ətrafımdadı. Nəsə deyirlərsə, bu artıq onların öz fikridi.

 - Kimlərdənsə sənətdə   yardım almısan?

- Bu elə sənətdi ki, burada kömək lazım deyil. Oturub ssenarimi yazıram, bu yaradıcı prosesdi. Bir ssenarimiz müsabiqədən keçmişdi və mənə bir professional dramaturq köməyi lazım oldu. Biz Ramiz Fətəliyevə müraciət etdik, o tanınmış dramaturqdu. Təklifi normal qəbul etdi və işbirliyimiz oldu. Əslində bu kömək deyil, yaradıcı işbirliyidi. Daha təcrübəli dramaturqla gənc adam birlikdə iş gördü, vəssalam. Bizim əslində dövlətin köməyinə ehtiyacımız var. Vəsait azdı, bölgüsündə də problemlər olur. Bu gün elə prodüsserlər var ki, heç bir işləri yoxdu, amma paralel 4 film istehsal edirlər. Söhbət ancaq kommersiyadan gedə bilər. Şəxsən mənim kino çəkməklə bağlı problemim yoxdu. Keyfiyyətli kino çəkməklə bağlı problem var. Düzdü, Azərbaycanda kino bazası dağılıb, kinostudiyanın bərpası gözlənilir. Bir az da aparaturanın İran, Rusiya və başqa ölkələrdən gətirilməsində problemlər olur. Əslində Azərbaycanda bütün sahələrdə belə problemlər tapmaq olar. Amma düşünmürəm ki, bu yaradıcılıq üçün ciddi problemdi. Yaradıcılığa peşəkar münasibətdə problemlər var. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyində müəyyən dəyişikliklər gedir. Amma bu kifayət deyil. Hansısa məmurların qeyri-peşəkar münasibətinə rast gəlirsən. “Rejissor gəncdi və biz inanmırıq filmi çəkə bilsin”-bu nə münasibətdiğ Peşəkar adam bu cür cavab verə bilməz. Çünki filmin yaxşı alınıb-alınmamasını yoxlamaq üçün mexanizm var. Professional metodlarla rejissorun bu işi bacarıb-bacarmadığını yoxlamaq olar. Prodüsser mərkəzlərinin özündə də bu belədi. Çox prodüsser mərkəzləri kinoya məhsul kimi baxmır. Çəkiliş prosesində pul qazanmaq vacib deyil. Pulu çəkilişdən sonra qazanmaq olar. Bu yanaşma səhvdi.

 - Nazirliyə təqdim etdiyiniz filmin ssenarisi nə haqdaydı?

- Keçən il təqdim etdiyimiz layihənin ssenarisi İlqar Nəcəflə Ramiz Fətəliyevə aid idi. Film “Buta” adlanırdı və   Azərbaycanın folkloru və etnoqrafiyası haqqındaydı. Gözəl ssenari idi, vaxtilə beynəlxalq layihədə işlənilib. Bir çox ekspertlərdən müsbət rəy də almışdı. Xarici dövlətlərin prodüsserlərinin layihədə iştirak etməyə marağı vardı. Bu il təqdim etdiyimiz “Dənizə doğru” layihəsinin ssenarisi isə mənə aiddi. Filmdə suda batmış oğlunu axtaran atadan bəhs olunur. Ümumi mövzu insanın ömrü boyu həyatda axtarışda olmasıdı. Bu əslində psixoloji-dramdı. Komissiyadan keçsə, ssenari üzərində ciddi işləmək lazım gələcək. Görək də, hər halda bir il qocalmışıq. Bəlkə bu dəfə “gəncdi, işin öhdəsindən gələ bilməz” deməzlər.

 Telekanallar   prokatdan film götürüb, efirə verirlər

   - Azərbaycanda hər il 3-4 film çəkilir. Səncə, əslində hansı mövzulara ehtiyac var. İnsanlar daha çox detektiv filmləri sevsələr də, bizdə belələri çəkilmir.

 - Müxtəlif mövzular, janrlar var. Bütün bunların olması normal və vacibdi. Sadəcə bu gün Azərbaycanda cəmisi 4-5 film çəkilir. Detektiv filmlər kommersiya janrıdı. Kommersiya əsasında istehsal olunan filmlər böyük büdcə tələb edir. Ortada kommersiya faktoru yoxdusa, detektiv filmlərinin   olmaması normaldı. Bizdə kino bazarı hələki formalaşmayıb. Detektiv filmləri bir çox hallarda telekanallar prokatdan alıb, efirə verirlər. Dəfələrlə bunun şahidi olmuşam. Ona görə də, yerli filmlərə az yer ayırırlar. Prokatdan bu tutaq ki, 1 manata başa gəlir. Yerli filmə isə 2000 manat verməlidilər. Düzdü, bununla bağlı qanun var, amma ciddi dəyişiklik yoxdu.

Gülər

 [20 may 2008 08:02]. Olaylar >

tanıtımlara həvəs göstərənlər ən azından iki-həm dövlət, həm də xarici dildən yararlana bilərlər. Bu, işin bir tərəfi. Daha bir xatırlatmanın da yeri var: o respublikada ki, əksər orta ümumtəhsil və ali məktəblərində rus dili bölmələri var, bu dilə maraq göstərənlərin sayı ilbəil azalmaqdansa, artır, nədən rus dilində film göstərmək bunca yasaqdır? Öncə məktəblərdən başlamaq gərək deyildimi? Yayım Şurası isə qərarında israrlıdır. O qədər israrlıdır ki, adam bunu televiziyalara təsir imkanı əldə etmək üçün bir vasitə kimi qəbul edir.
Nəhayət ki, Şura hansısa bir qərarının üstündə durmağı bacardı və heç də gərəksiz qurum olmadığını ortaya qoydu. Amma, ammasız keçinmədilər, yenə yuxarıdan “fərman” gəldi, qərara müəyyən istisnalar, şərti əlavələr edildi. Olmasaydı çaşardıq, bura Azərbaycandır. Əslində birbaşa Space-in “Çto? Qde? Koqda?” verilişinə yaşıl işıq yandırmaq üçün ortaya çıxan əlavəyə haqq qazandırmaq da olar, bir şərtlə ki, yaxın zamanlarda proqramın Azərbaycan versiyasının hazırlanmasına başlanılsın. Azərbaycan dilli intellekt azlığından şikayətlənənlər çıxış yolunu hərtərəfli biliyi olan insanların, əqli potensialına güvənənlərin müsabiqəsini keçirib layiqliləri “Kim? Nə? Nə zaman?” klubuna toplamaqda görməlidirlər. Necə ki, minlər “Yeni ulduz”a, “Azəri star”a axışır, yüzlər də bu müsabiqəyə qatıla bilər. Onlarla işləmək, yüksək səviyyəli teleyarış keçirmək olar. Liderin “Milyonçu”su Azərbaycan dilində pismi alınmışdı, xeyr! Anlaqlı yaş qrupunda olan bütün tamaşaçıları əhatə edə biləcək yüksək səviyyəli veriliş hazırlamaq, onun aparcısı olmaq telebiznesdə uğur qazanmağın ən halal yoludur.

Türk dilindən türk dilinə

Bəli, televiziyalar artıq bir aydır Yayım Şurasının qərarına tabedirlər. Keçmiş böyük qardaşımızın, indiki yaxın xaricdəkilərin dilində film yayımlamırlar. Ekranda filmlərin sayı göz-görəsi azalıb. Öncə kino-teatrlar ləğv edildi, sonra televiziyada filmlər azaldı. Ondan öncə də latın qrafikasına keçid üzündən bədii ədəbiyyatın çapı azalmışdı. Sonra da ağız-ağıza verib televiziyada şou-proqramların çoxalmasından gileylənirik. ATV-dən sonra Lider gül vuracaq, hər müğənninin əlinə bir mikrafon verib aranı qarışdıracaq, efirdə bəhsə-bəhs, vur-çatlasın olacaq. Daha jurnalistlərə gərək qalmayacaq. Bu sayaq proqramlardansa, film nümayişi daha gərəkli olmazdımı? Olardı. Yayım Şurası yaxşı bilirdi ki, televiziyalar belə bir keçidə hazır deyillər, amma qərarını ertələmədi, “Olmaz, yox olmaz” söylədi. Bu arada dublyaj ucbatından gözlənilən film böhranını qabaqlamağa çalışan televiziyalar Türkiyə serialları bazarında alverə çıxdılar. Bir zamanlar, 90-cı illərin başlanğıcında Türkiyəyə, Irana, Suriyaya, indi Çinə yolu düşənlər əllərinə keçən, gözlərinə görükən nə var, seçib-sonalamadan alıb gətirdikləri kimi, telekanallar da bir ucdan Azərbaycana serial daşıyırlar. Lideri çıxmaqla həftə boyu hər kanal 2-4 türkdilli serialla millətin başını qatır, efirini doldurur və bolluca reklam yığır. “Xəzər” bir az da irəli gedib, xarici filmləri türk tərcüməsində göstərir. Ümumiyyətlə, “Saman yolu”nun adını dəyişdirib “Xəzər” qoymaqda Yayım Şurasının məqsədini biləsilər bilirmi görəsən? Şəxsən mən bilirəm. O qadağa ki, bizi yaxşıdan pisə aparır, zövqümüzü korlayır, onun üstündə durmaq kimə sərfəlidir?
Hələ bu harasıdır, əsaslı dublyaj bazası “yetərincə büdcəsi, texniki imkanları, profilli aktyorları, rejissorları, ən nəhayət gərəkən təcrübəsi olmayan televiziyaları bunca çətin duruma ürcah etməklə ”qaş qayırdığı yerdə, vurub göz çıxardan” Yayım Şurası indi də Türkiyə seriallarının tərcüməsi məsələsini ortaya atıb. Gərəksiz inad, artıq xərc, yaradıcılıq baxımından geriləmədir. Türk serialına doğru axının qarşısını almağın yolu onları tərcümə etmək deyil, efirdə konkret zaman müəyyənləşdirmək, sədd qoymaqdır. Təklif edilən limitdən qırağa çıxan televiziyalara istənilən cəza tətbiq edilə bilər. Hər bir bədii əsərin, o sıradan filmlərin ən yüksək səviyyədə tərcüməsi belə ilkin dəyəri vermir. Doğrudur, bəzən “tərcümə orijinaldan yaxşıdır” tərifini eşidirik, ancaq bunu kiçik həcmli əsərlərə aid etmək olar. Iri həcmli əsərlərdə dolğun tərcümə, müəllifin ruhunu saxlamaq çətin məsələdir. Filmlərdə problem bir qədər də dərinləşir. Vizual ekranla uyğunlaşma, düzgün səs seçimi, ifa tərzi, aktyorluq bacarığı, rejissor yanaşması yerində olmalıdır. Bütün bunların hamısı bir yerdə heç bir televiziyada yoxdur. Hətta dublyaj sahəsində bəs deyincə təcrübəsi olan AzTV-də də. Hələ YŞ-nın qərarının ciddiləşmədiyi çağlarda dublyaj olunmuş filmin nümayişi başlayanda çoxları kanalı dəyişməyə üstünlük verirdi. Səviyyə o səviyyə deyil, ona görə.
Tamaşaçı hər zaman haqlıdır. O saxta səsi və süni ifanı qəbul etmir. Dublyaj çətin işdir. Inanın, bəlkə də film çəkməkdən çətin. Özgəsinin duyğularını, yaşantılarını bütün çılpaqlığı ilə çatdırmaq ayrıca yanaşma, özəl baxış tələb edir. Bu da bir sənətdir, daha doğrusu kino sənətinin bir növü. Biz milli filmlərimizə nə qədər maraqla baxır, bəyəniriksə, həmin aktyorların ifasında dublyaj filmlərinə alışa bilmirik. Bunun günahı bizdə, heç o aktyorlarda da deyil, günah rejissorlardadır. Azərbaycanda dublyaj məktəbi yaradılmalı, ali məktəblərdə yeni fakültələr açılmalıdır. Dublyajın səviyyəsi maddi durumdan və rejissordan asılıdır. Bizdə belə rejissorlar yoxdur, ifadəni bir qədər yumşaltsaq, çox azdır. Belə olan yerdə türk seriallarını da yaman günə qoymaq bizə nə verəcək? Heç nə. Düşünmək gərəkdir. Təbii, nə zamansa bu işə başlamaq gərəkdi, ancaq mərhələlərlə, normal maddi, texniki baza yaradıldıqdan sonra. Dövlət səviyyəsində dublyaja yardım göstərilməyə başlayandan öncə yox. Bütün bunlardan sonra, ANS, AzTV və Lider kanallarında çox az sayda filmin normal səviyyədə dublyaj olunduğunu da xatırlatmağa dəyər.

Yabançı olduq, şimdi?

Bu başlıq bu yazıya yaraşmır, doğrudur. Televiziyalardakı veriliş adları da nə bizə yaraşır, nə də məzmununa. Proqramların Azərbaycan dilində yayımlanması tək şərt deyil, dilimizin təmizliyinin, qanunlarının qorunması barədə də düşünmək gərəkdir. Əslində bu sahədə düzəlişə televiziyaların adlarından başlamaq doğru olardı. Ingilis sözü olub “yer”, “kosmos”, “aralıq” anlamını verən Space, açılışı Azerbaycan Nevs Servise kimi oxunmaqla ingilis sözləri ilə tanınan (tərcümədə bu sözlər Azərbaycan Xəbər Xidməti kimi səslənir) ANS, yenə ingilis sözü olub tərcümədə rəhbər anlamı verən Lider TV-də türk, rus, hətta ingilis dilində film göstərmək bir o qədər qəbahət sayılmasın gərək. Mayası ingiliscədən tutulmuş televiziyaların başbilənlərinin düşüncəsinin milli, yerli olmaması da qəbahət sayılmaz, bu məmləkətdə. Bəli, bizim ana dilimiz təmiz Azərbaycan dili deyil. Dilimizdə çoxlu gəlmə, alınma sözlər var. Ərəb-fars sözlərindən baş aça bilmirik. Uzun sürə çəksə də dilimiz mərhələ-mərhələ təmizlənəcək, saflaşacaq, alınma ümumişlək sözlər yerini ortaq türk sözlərinə verəcək. Bu işə öncə şüurlara özəl təsir imkanları olan mətbuatdan, radio və televiziyalardan, bədii ədəbiyyatdan, sonra tədris proqramlarından başlamaq gərəkdir. Fikrimcə, bu məsələ filmlərin dublyajından daha önəmlidir. Verilişlərin mövzularına, səviyyəsinə, Azərbaycan dilnin qanunlarına nə qədər əməl edilib-edilməməsinə toxunmadan kiçik bir araşdırma aparaq, görək proqramların adlarında dilin təmizliyi necə qorunur. Bir daha xatırladıram, bunlar veriliş adlarıdır və yalnız bir həftəlik proqramın müəyyən hissəsini əhatə edir. AzTV “Tərfmüqabil” – ərəb, “Intellekt” – ingilis, “Zəka” – ərəb, “Asayiş” – fars, “Nevs flaş” – ingilis, “Rakurs” – fransız, “Tərəqqi” – ərəb, “Etimad” – ərəb, “Benefis” – fransız, “Amfiteatr” – yunan, “Nokaut” – rus sözləridir. ANS “Növbətçi” – ərəb, “Mübarizə” – ərəb, “Hesabat” – ərəb sözləridir. Lider “Transmissiya” – latın, “Mozaika” – fransız, “Palitra” – ingilis, “Avaz” – fransız, “Reqion” – ingilis, “Muzik park” – ingilis, “Ləziz” – ərəb, “Sitat” – latın, “Taym” – ingilis, “Məqam” – ərəb sözləridir. Space “Etiraf” – ərəb, “Sport line” – ingilis, “Komedi şou” – ingilis, “Möcüzə” – ərəb, “VIP” – ingilis, “Nostalji” – fransız sözləridir. ATV “Avtostar”- yunan və ingilis, “Maqazin” ingilis sözüdür. ITV “Qaraj” – fransız, “Işgüzar” – ərəb, “Sporttaym” – ingilis, “Ekspromt” – latın, “Məxrəc” – ərəb, “Bioaləm” – yunan, “Portret” – fransız sözləridir. Əladır. Əladan əladır. Xarici filmlərdən qat-qat əla! Bunun üçün kimsəyə “gözün üstə qaşın var” demək olmaz. Dublyajsız filmə görə isə kanalı da qapatmaq olar, eləmi? Elə! Televiziya kanllarınnın efiri səbəbsiz uzatmalarından bəhs edən ötən yazıya kiçik əlavəmiz var. Bu əlavə TV-ləri bir qədər ağıllı düşünməyə vadar edə bilər. Yanvar ayının 30-da AzTV 24 saatlıq efirin 11 saatını, ANS 20 saatlıq efirin 10 saatını, Lider 24 saatın 10 saatını, Space 17 saatın 6 saat 30 dəqiqəsini, ATV 21 saatın 8 saat 40 dəqiqəsini, ITV 24 saatın cəmi 6 saat 45 dəqiqəsini orijinal verilişlərə ayırır. Idman oyunlarını, müsabiqələri, telelotoları çıxsaq, bu rəqəm xeyli azalar. Deməli, əslində televiziyalar baş qatmaqla, reklamın hesabına “qaz vurub qazan doldurmaqla” məşğuldular. Görünür, Yayım Şurası belə məsələlərə qarışmır.

Sənubər